Roma rakamları yedi harften oluşur: I (1), V (5), X (10), L (50), C (100), D (500) ve M (1000). Sayılar bu harfler yan yana yazılıp toplanarak elde edilir; küçük değerli harf büyüğün soluna gelirse çıkarılır, örneğin IV = 4, IX = 9. Roma rakamlarında sıfır yoktur.
Roma rakamlarındaki 7 harf
| Harf | Değer |
|---|---|
| I | 1 |
| V | 5 |
| X | 10 |
| L | 50 |
| C | 100 |
| D | 500 |
| M | 1000 |
C ve M harfleri, Latincede yüz anlamına gelen “centum” ve bin anlamına gelen “mille” kelimelerinin baş harfleriyle aynıdır; bu benzerlik onları akılda tutmayı kolaylaştırır.
Roma rakamları tablosu: 1’den 20’ye
| Sayı | Roma | Sayı | Roma |
|---|---|---|---|
| 1 | I | 11 | XI |
| 2 | II | 12 | XII |
| 3 | III | 13 | XIII |
| 4 | IV | 14 | XIV |
| 5 | V | 15 | XV |
| 6 | VI | 16 | XVI |
| 7 | VII | 17 | XVII |
| 8 | VIII | 18 | XVIII |
| 9 | IX | 19 | XIX |
| 10 | X | 20 | XX |
Onlar, yüzler ve binler
| Onlar | Roma | Yüzler | Roma |
|---|---|---|---|
| 10 | X | 100 | C |
| 20 | XX | 200 | CC |
| 30 | XXX | 300 | CCC |
| 40 | XL | 400 | CD |
| 50 | L | 500 | D |
| 60 | LX | 600 | DC |
| 70 | LXX | 700 | DCC |
| 80 | LXXX | 800 | DCCC |
| 90 | XC | 900 | CM |
| 100 | C | 1000 | M |
Binler M ile yazılır: 2000 = MM, 3000 = MMM. Bu sistemle yazılabilen en büyük sayı 3999’dur (MMMCMXCIX). Daha büyük sayılar için Orta Çağ’da harfin üstüne çizgi çekilirdi; çizgi, değeri 1000 ile çarpar. Üstü çizili V 5000 demektir.
Roma rakamlarının yazım kuralları
- Harfler büyükten küçüğe doğru yazılır ve değerleri toplanır: XVI = 10 + 5 + 1 = 16.
- Aynı harf en fazla üç kez yan yana gelir: III = 3, XXX = 30. 4 için IIII değil IV yazılır.
- V, L ve D hiç tekrarlanmaz. 10 için VV değil X yazılır.
- Küçük harf büyüğün soluna gelirse çıkarılır, ama bunun yalnızca altı biçimi vardır: IV (4), IX (9), XL (40), XC (90), CD (400), CM (900).
- Çıkarma için tek harf kullanılır: 8 için IIX değil VIII yazılır.
Bu kurallar yüzünden 1999, MIM diye değil MCMXCIX diye yazılır: 1000 (M) + 900 (CM) + 90 (XC) + 9 (IX).
Bir sayı Roma rakamına nasıl çevrilir?
Sayıyı binler, yüzler, onlar ve birler diye basamaklarına ayırın, her basamağı tablodan bulup yan yana yazın:
| Sayı | Basamaklar | Roma rakamı |
|---|---|---|
| 2026 | 2000 + 20 + 6 | MMXXVI |
| 1923 | 1000 + 900 + 20 + 3 | MCMXXIII |
| 1453 | 1000 + 400 + 50 + 3 | MCDLIII |
| 1071 | 1000 + 70 + 1 | MLXXI |
| 1994 | 1000 + 900 + 90 + 4 | MCMXCIV |
| 2000 | 2000 | MM |
Tersine çevirirken soldan sağa okuyun. Bir harf sağındakinden küçükse o ikiliyi çıkarma olarak hesaplayın, değilse toplayın. MCMXCIV için: M (1000) + CM (900) + XC (90) + IV (4) = 1994.
Roma rakamları bugün nerede kullanılır?
- Yüzyıl adlarında: XXI. yüzyıl, XV. yüzyıl.
- Hükümdar adlarında: II. Mehmet, I. Süleyman, XIV. Louis.
- Kitaplarda cilt, bölüm ve önsöz sayfalarının numaralarında.
- Saat kadranlarında. Birçok kadranda 4 rakamı IV yerine IIII olarak yazılır; bu, saatçilikte yerleşmiş eski bir alışkanlıktır.
- Okul sınıflarında ve resmî yazılarda madde numarası olarak.
Roma rakamları Avrupa’da Orta Çağ boyunca yaygındı. İtalyan matematikçi Fibonacci’nin 1202’de yazdığı Liber Abaci, Hint-Arap rakamlarını Avrupa’ya tanıttı. Sıfırı ve basamak değerini içeren bu sistem hesap yapmayı çok kolaylaştırdığı için zamanla Roma rakamlarının yerini aldı.
Sık sorulan sorular
Roma rakamlarında 0 var mı?
Yok. Romalıların sıfır için bir işareti yoktu; boş değer “nulla” (hiç) kelimesiyle anlatılırdı.
4 Roma rakamıyla nasıl yazılır?
IV şeklinde yazılır: 5’ten 1 eksik. Saat kadranlarında IIII yazımı da görülür.
2026 Roma rakamıyla nasıl yazılır?
MMXXVI şeklinde yazılır: MM (2000) + XX (20) + VI (6).
Roma rakamlarıyla en büyük sayı kaç?
Üst çizgi kullanılmadan yazılabilen en büyük sayı 3999’dur: MMMCMXCIX.
50, 100, 500 ve 1000 Roma rakamıyla nasıl yazılır?
50 = L, 100 = C, 500 = D, 1000 = M.
Bugün kullandığımız rakamlardaki sıfırın hikâyesi için 0 rakam mıdır yazısına bakabilirsiniz. Büyük sayıların yazımı için 1 milyon nasıl yazılır ve milyon, milyar ve trilyonda kaç sıfır var yazıları da hazır.

