Göz ile ilgili en çok kullanılan deyimler göz atmak, göz boyamak, göz kulak olmak, gözden düşmek ve gözü kara olmaktır. Türkçede göz sözcüğüyle kurulmuş yüzlerce deyim vardır; aşağıda en sık geçen 31 tanesini anlamı ve örnek cümlesiyle, konularına göre ayırarak verdik.
Göz ile ilgili deyimler: hızlı liste
| Deyim | Kısa anlamı |
|---|---|
| Göz atmak | Kısaca bakmak |
| Göz boyamak | Aldatmak, iş yapıyor görünmek |
| Göz kulak olmak | Korumak, gözetmek |
| Gözden düşmek | Değerini yitirmek |
| Gözü kara | Hiçbir şeyden korkmayan |
| Göz dikmek | Başkasının bir şeyini istemek |
| Gözüne girmek | Birinin sevgisini kazanmak |
| Göz yummak | Görmezden gelmek; ölmek |
| Göze almak | Tehlikeyi bile bile kabullenmek |
| Göz açıp kapayıncaya kadar | Çok kısa sürede |
Bakmak ve dikkat etmekle ilgili deyimler
| Deyim | Anlamı | Örnek cümle |
|---|---|---|
| Göz atmak | Bir şeye kısaca, üstünkörü bakmak | Göndermeden önce rapora bir göz atar mısın? |
| Göz gezdirmek | Bir yazıyı ya da yeri baştan sona hızla incelemek | Gazetenin başlıklarına göz gezdirdi. |
| Göz kulak olmak | Birini ya da bir şeyi korumak, gözetmek | Ben dönene kadar kardeşine göz kulak ol. |
| Göz hapsine almak | Birini sürekli gözetim altında tutmak | Hakem iki oyuncuyu göz hapsine aldı. |
| Gözden kaçırmak | Dikkat etmediği için görmemek | Faturadaki hatayı gözden kaçırmışım. |
| Göz ucuyla bakmak | Belli etmeden, yan gözle bakmak | Sınavda arkadaşının kâğıdına göz ucuyla baktı. |
| Gözüne kestirmek | Bir işi yapabileceğine inanmak ya da birini uygun görmek | Duvardan atlamayı gözüne kestiremedi. |
Aldatma ve görmezden gelme
| Deyim | Anlamı | Örnek cümle |
|---|---|---|
| Göz boyamak | Aldatmak, iş yapıyormuş gibi görünmek | Bu boya badana sadece göz boyamak için yapıldı. |
| Göz göre göre | Herkesin gözü önünde, bile bile | Göz göre göre yanlış yola saptık. |
| Göz yummak | Bir yanlışı görmezden gelmek; ayrıca ölmek | Küçük hatalara göz yumdu. / Dedesi geçen kış hayata gözlerini yumdu. |
| Gözünü açmak | Uyanık davranmak; birini gerçeklerden haberdar etmek | Bu olay hepimizin gözünü açtı. |
İstek, hırs ve kıskançlık
| Deyim | Anlamı | Örnek cümle |
|---|---|---|
| Göz dikmek | Başkasının bir şeyini elde etmek istemek | Komşunun bahçesine göz dikmiş. |
| Gözü kalmak | Alamadığı bir şeyi hâlâ istemek | Vitrindeki bisiklette gözü kaldı. |
| Gözü tok | Başkasının malında gözü olmayan, kanaatkâr | Gözü tok bir adamdır, kimseden bir şey istemez. |
| Gözü doymamak | Ne kadar elde etse yetinmemek | Bu kadar kazandı ama yine de gözü doymadı. |
| Göze gelmek | Nazara uğramak | Yeni arabası ilk hafta bozulunca “göze geldi” dedi. |
| Gözü yükseklerde olmak | Durumundan çok daha yüksek şeyler istemek | Onun gözü yükseklerde, bu işi beğenmez. |
Sevgi, değer ve emek
| Deyim | Anlamı | Örnek cümle |
|---|---|---|
| Gözüne girmek | Birinin sevgisini ve güvenini kazanmak | Çalışkanlığıyla patronun gözüne girdi. |
| Gözden düşmek | Önceki değerini, itibarını yitirmek | Verdiği sözü tutmayınca gözden düştü. |
| Gözü gibi bakmak | Bir şeye ya da birine çok iyi bakmak | Babasından kalan saate gözü gibi bakıyor. |
| Göz nuru dökmek | Bir işe uzun süre dikkatle emek vermek | Bu dantele aylarca göz nuru döktü. |
| Gözünde büyütmek | Bir şeyi olduğundan zor ya da önemli görmek | Sınavı gözünde büyütme, hazırsın. |
Cesaret, korku ve öfke
| Deyim | Anlamı | Örnek cümle |
|---|---|---|
| Gözü kara | Hiçbir şeyden korkmayan, atılgan | Gözü kara bir dağcıydı. |
| Gözünü budaktan sakınmamak | Tehlikeden hiç çekinmemek | Arkadaşı için gözünü budaktan sakınmaz. |
| Gözü korkmak | Kötü bir deneyimden sonra bir şeyden çekinir olmak | Bir kez düştükten sonra gözü korktu, buza basmıyor. |
| Gözü dönmek | Öfke ya da hırstan ne yaptığını bilmez hâle gelmek | Haksızlığı görünce gözü döndü. |
| Göze almak | Tehlikeyi ya da zararı bile bile kabullenmek | Her şeyi göze alıp yola çıktı. |
| Gözden çıkarmak | Bir şeyi kaybetmeyi baştan kabullenmek | O parayı çoktan gözden çıkardım. |
Zaman ve duygu
| Deyim | Anlamı | Örnek cümle |
|---|---|---|
| Göz açıp kapayıncaya kadar | Çok kısa bir sürede | Tatil göz açıp kapayıncaya kadar bitti. |
| Gözü arkada kalmak | Gönlü rahat etmeden ayrılmak | Hasta annesini bırakıp giderken gözü arkada kaldı. |
| Gözleri dolmak | Ağlayacak hâle gelmek | Mezuniyet töreninde babasının gözleri doldu. |
Deyim ile atasözü arasındaki fark
Deyimler bir durumu ya da kavramı kalıplaşmış, çoğu zaman mecazlı bir sözle anlatır; öğüt vermez ve genelde “-mak, -mek” ile biter: göz atmak, gözden düşmek. Atasözleri ise uzun deneyimlerden çıkmış bir yargı bildirir ve kendi başına tam bir cümledir. Göz ile ilgili iki bilinen atasözü şunlardır:
- Gözden ırak olan gönülden de ırak olur: Uzakta olan kişi zamanla unutulur.
- Göz görmeyince gönül katlanır: İnsan görmediği şeyin acısına daha kolay dayanır.
Sık sorulan sorular
Göz ile ilgili 5 deyim nedir?
Göz atmak, göz boyamak, göz kulak olmak, gözden düşmek ve gözü kara olmak en sık kullanılan beş deyimdir.
Göz boyamak ne demek?
Birini aldatmak ya da iş yapmadan iş yapıyormuş gibi görünmek demektir.
Gözü kara ne demek?
Hiçbir tehlikeden korkmayan, cesur ve atılgan kişi için kullanılır.
Göz kulak olmak ne anlama gelir?
Birine ya da bir şeye dikkat edip korumak, gözetmek anlamına gelir.
Vücudun diğer organlarıyla ilgili deyimler için burun ile ilgili deyimler ve el ile ilgili deyimler yazılarına bakabilirsiniz. Öğüt veren sözler için en çok kullanılan 100 atasözü ve anlamları listemiz de hazır.

